تحلیل مانیفست یک آهنگساز در ۷۴ سالگی آقای علیزاده شما مایه افتخارید

پیلانو: یکی از محققان عرصه موسیقی با انتشار متنی بمناسبت زادروز حسین علیزاده موسیقیدان به ارائه نقطه نظرات خود درباره ی مجموعه دستگاههای موسیقی ایران به روایت حسین علیزاده پرداخت.

به گزارش پیلانو به نقل از مهر، شهرام صارمی پژوهشگر، نوازنده و منتقد حوزه موسیقی با انتشار متنی به مناسبت هفتاد و چهارمین زادروز حسین علیزاده موسیقیدان و آهنگساز کشورمان به عرضه نقطه نظرات خود در رابطه با مجموعه «دستگاه های موسیقی ایران به روایت حسین علیزاده» پرداخت.
در بخشی از یادداشت شهرام صارمی آمده است:
«هفتاد و چهارمین زادروز چهره پر افتخار و استثنایی موسیقی ایران حسین علیزادهرا به موسیقی ایران، هنرمندان موسیقی، جامعه هنری و عموم مردم فرهنگ دوست کشورمان تبریک می گویم.
حسین علیزاده در سالهای پر افتخار زندگی هنری خود برای موسیقی ایران شان و ارزشی والا آفرید. وی در تمامی این سال ها ضمن رعایت استقلا ل و عدم وابستگی خود به هیچ یک از نهادهای دولتی یا هنری وابسته به دولت، فعالیتهای پرارزش و ماندگار خویش را با همت والا و اعتقاد راسخ خود به ثمر رسانده است.
بدون شک علیزاده از تاثیرگذارترین موسیقی دانانی است که موسیقی هنری امروز ایران مدیون کوشش های بی وقفه او است. او هنرمندی دغدغه مند است و نسبت به وضعیت هنر و هنرمند، شرایط اجتماعی، ناملایمات، هیچ وقت سکوت اختیار نکرده است. او طی سالهای متمادی فعالیت جدی و بدون وقفه جریانی را بدعت گذاشته است که حاصل نگاه شخصی و خلاقانه او به موسیقی ایران، ردیف، نوازندگی، آهنگسازی و زندگی است.

آثار او، هم سادگی و بی پیرایگی موسیقی را در خود دارد (همچون شعر سعدی، سهل و ممتنع) و هم پیچیدگی های موسیقیایی دارد (همچون شعر بیدل دهلوی، فلسفی و رمزآلود).
«مجموعه دستگاههای موسیقی ایران» هم به یقین سخت ترین پروژه تولید شده در تاریخ موسیقی ایران است و به نظر من این اثر«مانیفست»حسین علیزاده است.
به همین جهت و به مناسبت زادروز پر افتخارش نگاهی اجمالی به این مجموعه خواهیم داشت:
مجموعه صوتی «دستگاه های موسیقی ایران» شامل ۱۷ جلد کتاب و ۱۳ لوح فشرده (در مجموع ۳۰۲ قطعه) در سال ۱۴۰۳ به انتها رسید.
مجموعه ای که از سال ۱۳۹۸ در روزهایی با شرایط سخت، مشکلات تمرین های گروهی فشرده، دور هم جمع شدن و ضبط در آغاز همه گیری ویروس کرونا، اعتراضات اجتماعی، شرایط سخت بیماری، وسیع بودن پروژه که با عشق، اعتقاد و پشتکاری که در تمامی این سال ها از حسین علیزاده دیده ایم، امکانپذیر شد و حاصل آن مجموعه ای است استثنایی، ماندگار، کاربردی، خلاقانه و نفیس که به جامعه موسیقی ایران تقدیم شده است.

هر یک از دستگاه ها و آوازها شامل قطعات فرم پیش درآمد، تصنیف، چهارمضراب، رنگ (از ساخته های خودش) و همینطور ردیف های حسین علیزاده شامل ساز و آوازها و ضربی ها که به صورت مستقل در یک کتاب انتشار یافته و تمامی این مجموعه به شکل صوتی اجرا شده است.
این مجموعه دارای خصوصیت های فراوانی است که به بعضی از آنها اشاره خواهد شد:
تمامی اشعار مورد استفاده در این مجموعه به شکل اختصاصی و برای همین مجموعه سروده شده است. سیروس جمالی شاعر و موسیقی دان، از شاگردان حسین علیزاده، اشعاری ناب، مناسب، تخصصی و پر احساس را برای این مجموعه ها سروده، اشعاری که برای هر گوشه، با اشاره به نام گوشه مورد نظر سروده شده است. ضمن این که هر یک از این مجموعه ها همچون یک اجرای کامل کنسرت، با تمام اجزا نوشته و اجرا شده است که هم قابلیت اجرایی و هم قابلیت آموزشی دارند.
در این مجموعه ها، آوازها از جایگاه خاصی برخوردار می باشند. بیات ترک، ابو عطا، افشاری، دشتی و بیات کرد، هر یک با استقلال کامل و اجرای تمامی جزبیات، گوشه ها و قطعات فرم نمایان شده اند.

در این مجموعه آوازها جانی دیگر یافته و تمامی قطعات هم به شکل گروهی (آنسامبل)، ضبط شده اند. نخستین شرط ضبط قطعات به شکل گروهی، تمرینات مستمر و بالا بودن توانایی نوازندگان است. در اجرای قطعات گروهی هنرمندان جوانی با مهارتهای نوازندگی و خوانندگی قابل قبول، مسئولیت پذیر و کارا حضور داشته اند که با سرپرستی و حضور حسین علیزاده آثاری ماندگار را به ثبت رسانده اند. ضبط قطعات به شکل گروهی تاثیرگذاری حسی این آثار را دو چندان کرده است.
تولید این مجموعه با حضور حدود ۴۵ هنرمند انجام شده است که در رده خود از پر تعداد ترین حضور هنرمندان در تولید اثر است. ترکیب گروه ها با تفاوت های اندکی انتخاب شده و حضور هنرمندان مختلف در گروه ها با عث شده است که اجراها از نظر حسی رنگ و بویی متفاوت داشته باشد.
این مجموعه ها نخستین رویکرد به ردیف موسیقی ایران با نگاهی خلاقانه است که قابلیت شنیداری برای عموم علاقمندان به موسیقی را دارد.

پیش از این رویکرد به ردیف و نمونه های ضبط شده موجود فقط و فقط جنبه آموزشی برای فراگیران موسیقی (به عنوان منبع درسی) داشته است و قابلیت شنیداری برای عموم علاقمندان و شنوندگان موسیقی را نداشته است. ضمن این که مجموعه یاد شده باید در سطوح بالای دانشگاهی زیر نظر مدرسین مجرب آموزش داده شود. این در حالیست که علیزاده در این آثار نمایشی از ظرافت، تکنیک اجرایی، رویکرد خلاقانه به ردیف و احساسی عمیق را به معرض نمایش گذاشته است.
زادروز خجسته اش را تبریک می گویم، شادمانی و موفقیت های بیشتر از پیش را برای این مرد خستگی ناپذیر، معلم بزرگ و مهربان موسیقی ایران آرزومندم. سپاسگزار و مدیون محبت ها و بزرگواری های وی هستیم، تا هستیم.»
به طور خلاصه، ضمن اینکه هر یک از این مجموعه ها همچون یک اجرای کامل کنسرت، با تمام اجزا نوشته و اجرا شده است که هم قابلیت اجرایی و هم قابلیت آموزشی دارند. تولید این مجموعه با حضور حدود ۴۵ هنرمند انجام شده است که در رده خود از پر تعداد ترین حضور هنرمندان در تولید اثر است. ضمن اینکه مجموعه یاد شده باید در سطوح بالای دانشگاهی زیر نظر مدرسین مجرب آموزش داده شود.