پیلانو: به گزارش پیلانو، توجه به موسیقی نواحی و انتخاب هوشمندانه ملودی های در رابطه با دم های سینه زنی محمود کریمی، وی را به یکی از جریان سازترین نوحه خوانان این سالهای کشورمان تبدیل نموده است.
به گزارش پیلانو به نقل از مهر، یکی از نکات ویژه نوحه خوانان و مداحان پیشکسوت کشورمان از چندین دهه قبل تا وقتی که موسیقی های کم مایه و برگرفته از ملودی های بی ربط برای تشدید ضرباهنگ نوحه ها در آئین های سینه زنی و زنجیرزنی در اکثر تکایا و حسینیه ها رخنه نکرده بود، توجه بسیار دقیق آنها روی اجرای نوحه ها و مرثیه هایی بر مبنای تم ها و ردیف های موجود در موسیقی کلاسیک ایرانی بود که این دقت نظر ذاکران خاندان (ع) را نه تنها تبدیل به اشخاصی آگاه، دارای اندیشه و صاحب سبک کرده بود، بلکه آنها را بعنوان هنرمندانی هم معرفی می کرد که خواسته یا ناخواسته تلاش می کنند برای ذکر مصیبت شهادت حضرت سید الشهدا (ع) شرایطی مهیا شود که گوش شنیداری در کنار انتقال مفهوم با موسیقی ردیف دستگاهی ایران آشنایی بیشتری پیدا کند.
این توجه و تمرکز هم در بسیاری مواقع تا جایی پیش می رفت که حتی خیلی از خوانندگان عرصه های مختلف موسیقی بر مبنای همین خوانش ها و نوحه ها دست به تولید آثارشان می زدند و فضا را به سمتی می بردند که گوش مخاطب به بهترین شکل ممکن شنونده و شاهد هم نشینی معقولانه و منطقی موسیقی با محتوای نوحه ها و ذکر مصیبت ها بود و می توانست برپایه اندیشه و مفهوم مندرج در نوحه ها و ملودی های ملهم از موسیقی ردیف دستگاهی ایران و تسلط خواننده روی این ۲ مقوله از آن چه در تکایا و حسینیه های آن سالهای نه چندان دور شنیده ایم بهترین استفاده معنوی و حسی را ببرد. مسیری که به واسطه اعتقاد راسخ ایرانی ها با مفهوم عاشورا هیچگاه کم رنگ نشد اما در بعضی مواقع وارد جریانی شد که بهترین مصداق برای آن چه اتفاق افتاده «افراط» و «تفریط» است.
شرایطی که حدودا از دهه هشتاد به بعد به واسطه تغییر سلیقه ها، تغییر سبک های سینه زنی و زنجیرزنی که هدفی جز تهییج و نه تقویت اندیشه و مفاهیم مندرج در اشعار نوحه ها نداشت و همینطور ابزار و ادوات پرزرق و برق هیأت ها برای جلب مخاطب بیشتر به هر قیمتی ماجرای نوحه خوانی را با استفاده از آنچه «موسیقی» می نامیم، وارد مسیری کرد که حالا برای برون رفت از بحران ایجاد شده باید کارهای زیادی انجام داد.
چارچوبی که هم باید مصداق های در رابطه با تغییر ذائقه مخاطبان بخصوص مخاطبان جوان را مد نظر قرار دهد و هم باید بگونه ای عمل کند که محتوا اسیر دست و پا بسته محتوای اشعار نشود. فضایی که تابحال با چالش های زیادی مواجه و تبدیل به مقوله ای شده که خیلی از کارشناسان و صاحب نظران عرصه موسیقی و مداحی روی آن نظرات زیادی دارند و معتقدند صدمه شناسی شرایط موجود باید تبدیل به یک «طرح مسئله» جدی در حوزه موسیقی آیینی شود.
اما در این فضایی که نیازمند بررسی و واکاوی جدی است، هستند اشخاصی که در چارچوب نوحه خوان و ذاکر خاندان نهایت تلاش خویش را انجام می دهند با وجود همه فراز و نشیب هایی که در پیشینه فعالیتهای آنها دیده می شود فضای محترمانه و درخورشان و آدابی از محرم و سوگواری را به نمایش بگذارند که از جهات مختلفی قابل بررسی و ستایش است. مسیری دارای آگاهی و صدالبته برنامه ریزی شده که در بین انبوه تولید و پخش نوحه هایی که دست کمی از فضای «دیسکو» ندارند توانسته هم ذائقه نسل جوان و امروزی جامعه را نگه دارد و هم شرایطی را فراهم آورد که عموم مردم و قشر پیشکسوت جامعه ایرانی هم با نغمه ها و نواهای آنها همذات پنداری زیادی پیدا کنند. مسیری پرارزش که محمود کریمی یکی از همین افراد است.
محمود کریمی از آن دسته نوحه خوانان و در این سال ها با مصداق «نوحه خوان هنرمندی» است که باآنکه سال ها در زمینه مداحی دارای سوابق زیادی بوده است اما عمده فعالیتها و آثارش از دهه هفتاد بود که با استقبال ارادتمندان خاندان (ع) مواجه گردید و شرایطی را فراهم نمود که وی بهمراه تعدادی اندک از هم نسلانش تبدیل به الگوهایی شاخص در حوزه مرثیه سرایی و نوحه خوانی شوند. مسیری که گواه چنین ادعایی افزایش چشم گیر جمعیت حاضر در هیأت هایی است که کریمی و برخی دیگر از نوحه خوانان در آنجا مستقر هستند. فرآیندی که بطور قطع وجوه معنوی آن دربرگیرنده ارزش های فراوانی است اما به واسطه آگاهی، افکارسنجی و استراتژی یک گروه تولید محتوا که محمود کریمی در ردیف های اول آن قرار دارد توانسته وی را بعنوان یک نوحه خوان مولف در جامعه هدف خود معرفی نماید. نوحه خوانی که کوشیده در این سال ها ضمن هوشمندی هایی که بر انتخاب اشعار تمرکز دارد در حوزه های موسیقایی هم دست به ابتکاراتی بزند که با تمام ملاحظات و انتقاداتی که می تواند بهمراه داشته باشد، دربرگیرنده جریان سازی هایی است و باید چنین نگاهی را تحسین کرد.
کریمی نوحه خوان که به نظر می رسد نگاه و مطالعه ویژه ای روی دستگاههای موسیقی ایران و نقش آن در نوحه خوانی دارد، حدودا جزو نخستین مداحانی بود که پس از به دست آوردن تجربیات ارزشمند ای که از تغییر سبک های سینه زنی کسب کرده بود، کوشش کرد تا پلی بین گذشته و امروز باشد. وی در این مجال بود که به واسطه یک نقشه راهبردی تلاش کرد ضمن استفاده از ملودی ها و نغمه های برگرفته از سبک های سینه زنی چندین نسل قبل تر از خود، الحان نوحه ها را بسمت و سویی ببرد که هم شورانگیزی و ایجاد تهییج داشت و هم جوری در تکیه به واسطه میانداران و سبک های موسیقایی اجرا می شد که کمتر کسی از این چارچوب انتقاد می کرد. مسیری که یکی از اوج های آن ورود سنج و دمام به درون حسینیه محل سینه زنی محمود کریمی و عزاداران محله چیذر تهران بود و باعث شد تا بسیاری دیگر از تکایا هم به تقلید از آنچه در این هیأت انجام گرفته، به صورت رسمی از ادوات موسیقی در سینه زنی ها استفاده نمایند. موضوعی که متاسفانه بازهم ماجرای «افراط» گریبان گیر ماجرا شد و حواشی را ایجاد کرد که بطور قطع نه به نفع موسیقی و نه عرصه نوحه خوانی بود. با این وجود اما بدعتی بود که کریمی تلاش داشت بدون این که اسیر جذابیت های صرف موسیقایی ماجرا شود، مسیر جدیدی را برای مجالس سینه زنی باز کند.
البته این تازه آغاز کار بود، چون که کریمی تصمیم داشت روی همین رویکرد کارهای جدیدی انجام دهد. کارهایی که خیلی از آنها در واقع ادامه همان سبک های سینه زنی دهه ۴۰ و ۵۰ تهران قدیم بود اما میزانسن صحنه اجرایی بشکلی چیده می شد که ذائقه نسل امروز را هم درنظر می گرفت. یکی از همین مصداق ها سبک چهارپایه خوانی کریمی در هیأت بود. به این قاعده که او قبل یا پس از اجرای روضه به بیرون حسینیه یا خیمه می آمد و با استقرار یک چهارپایه به شیوه سنت چهارپایه خوانی تهرانی ها در محرم که مرحوم احمد دلجو (مداح) یکی از مهم ترین های این عرصه بود و همینطور به اهتزار درآمدن پرچمی بزرگ مزین به نام حضرت سیدالشهدا (ع) نوحه هایی را می خواند که سبک آنها هم برپایه همان سبک و سیاق خوانش نوحه های قدیمی بود و با صدا و لحن خاص کریمی بگونه ای پیش روی سوگواران قرار می گرفت که حال خوبی بر اتمسفر جلسه حاکم می شد.
یکی دیگر از خصوصیات محمود کریمی در خوانش های خود که در این چند سال هم شدت بیشتری به خود گرفته، اجرای نوحه هایی برپایه ملودی ها و نواهای ماندگار گاها ملی میهنی یا آثار بزرگان عرصه موسیقی است. فرآیندی که اوج آن در اجرای نوحه معروف به «ای ایران ایران» با استفاده از موسیقی قطعه ملی میهنی با صدای مرحوم محمد نوری هم در تکیه چیذر و هم در حسینیه حضرت امام خمینی (ره) بود که رهبری هم پیش از آغاز مراسم به کریمی فرمودند: «ای ایران بخوان»؛ نکته ای که می تواند بعنوان یکی از امتیازات موسیقایی محمود کریمی در اجرای نوحه هایش محسوب شود.
کریمی اما به این شرایط هم قانع نبود. او کوشش کرد تا با استفاده از ملودی ها و نواهایی ملهم از موسیقی اقوام ایران نوحه هایی را هم آماده کند که بتواند برپایه آنها رنگ و بوی متفاوت و کمتر تجربه شده ای را پیش روی سوگواران قرار دهد. مسیری که در این چند سال چندین و چند بارتکرار شد و نشان داد که ظرفیت بالقوه موسیقی نواحی ایران در صورت هوشمندی و ابتکار عمل تا چه اندازه می تواند هم در شورانگیزی برای عرض ارادت و هم در حوزه القای یک محتوای مذهبی، نقش ارزشمند ای ایفا کند. موضوعی که محمود کریمی بارها و بارها در چارچوب گویش ها و لهجه های مختلف، آنرا در مراسم سینه زنی تجربه کرده و نشان داده که میتوان با این رویکرد کارهای تاثیرگذاری انجام داد.
به هر ترتیب محمود کریمی نشان داده علاوه بر تسلطی کم مثال در مداحی و نوحه خوانی، میبایست در حوزه موسیقی هم آگاهی داشت، یک آگاهی خردمندانه که هم جوانب شرعی ماجرا را مورد توجه قرار دهد و کار را به افراط و تفریط نرساند و هم بتواند مسیر خوبی برای بیان مفاهیم اشعار نوحه آن هم مبتنی بر نوشته های مقاتل ایفا کند. چارچوبی که بدون شک خالی از انتقاد نیست اما کریمی نشان داد میتوان با تاکید بر موسیقی، فضای متعارفی را در نوحه خوانی تعریف کرد که در عین قاعده مندی و پرهیز از باری درهرحال بودن، بدعت های خوبی برای جذب جوانان بسمت حسینیه ها و تکایا طراحی کرد. مسیری که باآنکه در بعضی مواقع توسط برخی مداحان کم سن و سال تر وارد چالش های عجیب و غریبی شده اما بطور قطع نمی توان نقش محمود کریمی در ایجاد یک پل ارتباطی مستحکم بین گذشته و حال را نادیده گرفت. فرآیندی که یک «دم گرم» می خواهد و اندکی مطالعه خردمندانه که می تواند با موسیقی هم هم نشینی مسالمت آمیزی داشته باشد.
منبع: پیلانو
