تولد نغمه های عاشورایی در مکتب اصفهان شرح یک قصه با طعم اخطار به علاوه صوت

به گزارش پیلانو به نقل از خبر آنلاین، مهر نوشت: «نغمه های عاشورایی» با تنظیم سیامک بهبهانی و صدای محمدرضا قربانی در روزهای محرم سال ۱۳۹۹ در چارچوب یک اثر موسیقایی مستقل در رابطه با نواها و نغمات در رابطه با ایام عزاداری حضرت سید الشهدا پیش روی مخاطبان قرار گرفت.
محمدرضا قربانی همچون هنرمندانی است که از سال ها پیش آواز را نزد پدر که از شاگردان استاد تاج اصفهانی بود آموخت و در محضر استادان دیگری چون احمد مراتب، شاه زمانی و طباطبایی به فراگیری موسیقی مشغول شد. این هنرمند از شش سالگی تا هم اینک در زمینه هنر شبیه خوانی فعالیت حرفه ای داشته و با بازی و خوانندگی در نقش سیاوش در نمایش موسیقی «سوگ سیاوش» و نقش شیخ صنعان در نمایش موسیقی «شیخ صنعان» در جشنواره های بین المللی شرکت کرده است. قربانی مدتی به عنوان تک خوان در ارکستر «خسروان نغمه پرداز» (پیشکسوتان اصفهان) بوده است و هم اینک با ارکستر «هم نوازان رهاب» و «بهشت آئین» مشغول فعالیت است.
در پروژه «نغمه های عاشورایی» که تمام قطعات آن اقتباس شده از نوحه ها و آواهای آئینی قدیمی پرطرفدار ویژه ایام عزاداری حضرت سیدالشهدا در تکایا و هیات های قدیمی است، سعید نبئی نوازنده ترومپت، ترومبون و نی، روح الله دادیان نوازنده نی، سیامک بهبهانی تنظیم کننده و محمد رضا قربانی خواننده گروه اجرائی را تشکیل می دادند.
«رهسپار عشق (حرکت امام حسین (ع) به طرف کربلا)»، «یار بی یار (شهادت مسلم بن عقیل)»، «آزادگی (شهادت حربن یزید ریاحی)»، «هجر و وصال (ویژه شهادت حضرت علی اکبر)»، «سقای عطشان (ویژه شهادت حضرت عباس)»، «لالایی (ویژه شهادت حضرت علی اصغر)»، «داغ غم (ویژه شهادت امام حسین (ع)»، «شام غریبان»، «نهضت حسینی» عنوان قطعاتی هستند که در آلبوم «نغمه های عاشورایی» گنجانده شده اند.
حسن منصوری از هنرمندان و مدرسان عرصه موسیقی آئینی و مذهبی که در حوزه نوازندگی نی نیز فعالیتهای مختلفی را انجام داده در مراسم رونمایی از همین آلبوم «نغمه های عاشورایی» که در هنرسرای خورشید اصفهان برگزار شد، اظهار داشته بود: کلمه «پیش» در فرهنگ ما خیلی پر استفاده است. در موسیقی نیز ما عبارت هایی چون «پیش درآمد»، «پیش تحریر»، «پیش زنگوله» داریم که از کلمه پیش زیاد استفاده شده است، همین طور حتی در تئاتر نیز مرسوم بوده که پیش از اجرای نمایش، پیش پرده صورت گیرد، حتی در موسیقی مذهبی به غیر از تعزیه و در روضه خوانی ها اکثرا منبرهایی به نام پیش منبری داشتند که پیش از روحانی و آن سخنران اجرا می شده است. بطور کلی «پیش» کاربرد فراوان دارد و در موسیقی تعزیه نیز به عنوان پیش واقعه و پیش خوانی داریم. پیش واقعه ها در تعزیه عبارتند از مختصری از جریانی که مقرر است در خود واقعه که همان شبیه خوانی باشد، اتفاق بیفتد. بدین سبب کاری که محمدرضا قربانی در آلبوم «نغمه های عاشورایی» انجام داده یک کار هنری است، ما این اثر را یک کار هنری می بینم و یقیناً برای تعزیه خوان نمی تواند الگو باشد، ولی می تواند راهگشا بوده و مسیر را هموار کند.
این استاد نی اظهار داشت: آن چه که مسلم است از قدیم موسیقی دانان با تعزیه خوان ها با هم تقابل داشتند. به یاد دارم که کودک بودم و در تعزیه حبیب آباد یک عزیزی فلوت زن بود و این فلوت زن ریتم پیش واقعه حر را تند کرده بود و تقابلات بسیار عالی بود، چونکه همه ریشه در موسیقی ایرانی داشتند و الان متاسفانه بعضی موسیقی های لس آنجلسی در تعزیه ما نفوذ کرده و تعزیه را از اصلش دور می کند، تعزیه خوان با تصنیف یک آهنگ لس آنجلسی متن و شعر را تغییر داده و می خواند. دست اندرکاران تعزیه خیلی باید دقت کنند. به هر صورت پروژه «نغمه های عاشورایی» می تواند نقطه عطفی باشد تا پیش واقعه هایی که در مکتب موسیقی اصفهان هست، احیا شود.
به هرترتیب بر طبق آنچه از نکات فنی انتشار یافته در این آلبوم میتوان یافت این است که پروژه «نغمه های عاشورایی» با صدای محمدرضا قربانی، اثری است که در آن، هنر وی در تلفیق دانش موسیقی کلاسیک ایرانی با روح تعزیه به خوبی به نمایش درآمده است. از نظر «فنی و آوازی» هم اجرای قربانی ریشه در مکتب آوازی اصفهان دارد. او که این مکتب را از پدرش که شاگرد استاد تاج بوده، آموخته، مهارتهای ظریف آوازی همچون «تحریرهای موزون و دقیق» را به خدمت گرفته تا ظرافت های احساسی واقعه عاشورا را به تصویر بکشد.
در بخش «ساختار و تنظیم» هم سیامک بهبهانی با قطعاتی اقتباس شده از نواهای آئینی قدیمی و تعزیه را بازآفرینی کرده است. این تنظیم با تاکید بر سازهای ایرانی همچون نی با نوازندگی روح الله دادیان در هم جواری با سازهایی چون ترومپت و ترومبون با هنرمندی سعید نبئی از نوازندگان با سابقه این حوزه موسیقایی فضایی بدیع و تأمل برانگیز خلق کرده که ترکیبی از اصالت و نوآوری است.
تک آهنگ «رهسپار عشق» از آلبوم «نغمه های عاشورایی» را اینجا بشنوید.