شهرام ناظری متفاوت!

به گزارش پیلانو به نقل از ایسنا، شهرام ناظری، خواننده آواز ایرانی اهل کرمانشاه است که امروز ۷۶ ساله می شود. او هنرمندی است که هر کدام از ما امکان دارد حداقل یکی از آثارش را حتی به شکل غیرمستقیم شنیده باشیم؛ آثار مشهوری همچون «آتش در نیستان»، «شیرین»، «در هوایت بی قرارم»، «مردان خدا»، «اندک اندک»، «برگ ریزان»، «الا یا ایها الساقی» و….
البته او از آن هنرمندانی است که آثار قابل تحسین بسیار دارد و روزها میتوان در وصف این آثار سخن گفت، اما خُب به هر جهت هر هنرمند موسیقی تعدادی اثر دارد که مشهور می شود، اما این دلیل بر خوب نبودن دیگر آثار او نیست!
شهرام ناظری اما، با القاب متفاوت در دنیای موسیقی ایران و جهان شناخته می شود، برخی او را «شوالیه آواز ایران» می نامند، برخی «بلبل ایران» و برخی «پاواراتی ایرانی»، که این امر نشان از نفوذ و تاثیر بالای وی در موسیقی دارد که حتماً این اثرگذاری صرفاً به موسیقی ایران ختم نمی گردد. همین مساله اما سبب شده تا آثار و اجراهای زنده او، بارها تحسین منتقدان موسیقی نشریات مطرح جهان را بهمراه داشته باشد و با این وجود باعث شده تا او بتواند روی صحنه برترین سالن های جهان برود.
شهرام ناظری به شکلی آواز ایرانی را به سمع مخاطبان رسانده است که با تمام آن چیزی که تابحال شنیده ایم عملاً تفاوت های بسیار دارد، درحقیقت او همان فردی در موسیقی ایرانی است که گفته می شود بندهای آواز ایرانی را گسسته و تابوهایی را شکسته است. او درحقیقت سبک و نگاه متفاوتی در موسیقی سنتی ایرانی داشته که آنرا در مقابل شیوه های کلاسیک رایج قرار داده است.
و اما صدای شهرام ناظری با آن لحن حماسی و عرفانی که دارد، به شکلی است که شاید خیلی از ما را به یاد اساطیر و شخصیت های ادبی ایران بیندازد. البته که فراموش نکنیم او بواسطه اجرای قطعات عرفانی و اشعار مولانا با موسیقی سنتی، آواز ایرانی را به جهان شناسانده و آنرا با عرفان پیوند زده است.
حال اما اگر بخواهیم به یکی از آثار مطرح او که فضای عرفانی اش سخت گیراست و در عین ساده به نظر رسیدن اثر، بسیار دلنشین است، اشاره نماییم، می توانیم از قطعه موسیقی «درس سحر» نام ببریم.
قطعه «درس سحر» از اجراهای شاخص موسیقی دستگاهی ایران با آواز شهرام ناظری و آهنگسازی و تنظیم جلال ذوالفنون است که بر غزلی از حافظ شیرازی شکل گرفته است. این اثر در مجموعه ماندگار «گل صدبرگ» انتشار یافته است؛ آلبومی که در دهه ۱۳۶۰ به یکی از پرفروش ترین و اثرگذارترین نمونه های موسیقی سنتی ایران بدل شد و نقش برجسته ی در گسترش مخاطبان این ژانر ایفا کرد.
گفته می شود «گل صدبرگ» نقطه عطفی در همکاری ناظری و ذوالفنون به شمار می آید. محوریت ساز سه تارِ ذوالفنون، پرداختی خلوت و شاعرانه به قطعات داده است و در کنار رویکرد تفسیری ناظری به شعر کلاسیک، الگویی تازه از عرضه موسیقی عرفانی را تثبیت کرده است. «درس سحر» در همین بستر، نمونه ای روشن از پیوند شعر حافظ با بیان آوازی معاصر است.
برپایه اطلاعاتی که از این قطعه موجود است، دستگاه آواز این اثر در بیات ترک، همراه با فضایی تأملی و معنوی است که با حال وهوای سحرگاهی غزل هم نشین است.
همینطور فرم آن مبتنی بر ساختار آواز دستگاهی با لحظات تصنیف گونه، اتکا بر بداهه پردازی آوازی در کنار ملودی های ساخته شده است.
در رابطه با تنظیم و سازبندی «درس سحر» گفته شده که با تمرکز بر سه تار و بافتی مینیمال است که میدان را برای برجسته شدن کلام و تحریرهای آوازی باز می گذارد.
بیان آوازی این قطعه هم دارای لحن دراماتیک و تفسیرمحور ناظری، با کشش های صوتی و تحریرهای ممتد است که بر وجه عارفانه متن تاکید می کند.

و اما گفته می شود انتخاب این شعر از حافظ آن هم در فضای پس از انقلاب که گرایش به معنویت در موسیقی پررنگ بود، «درس سحر» را به اثری ادبی و موسیقایی بدل کرده است.

حال اگر بخواهیم به نقاط قوت این اثر اشاره نماییم، میتوان به هم نشینی موفق شعر کلاسیک با اجرای دستگاهی اشاره نمود که تجربه ای درونی برای مخاطب به وجود می آورد.
همینطور در این اثر شاهد سادگیِ هوشمندانه در تنظیم هستیم که این امر باعث می شود تمرکز بر کلام و صدا باشد.

در نهایت اما «درس سحر» را میتوان نمونه ای شاخص از پروژه هنری ناظری در پیوند دادن شعر کلاسیک با بیان آوازی معاصر دانست؛ اثری که در قالب آلبوم «گل صدبرگ» به تثبیت سلیقه ای تازه در موسیقی دستگاهی انجامید. چه آنرا اوج سادگیِ شاعرانه بدانیم و چه مصداقی از خوانش دراماتیکِ شعر، این قطعه همچنان یکی از ارجاعات مهم در بحث نسبتِ حافظ و موسیقی ایرانی است.
در این قسمت می توانید اثر «درس سحر» را گوش کنید:
به طور خلاصه، او هنرمندی است که هر کدام از ما امکان دارد حداقل یکی از آثارش را حتی بشکل غیرمستقیم شنیده باشیم؛ آثار مشهوری همچون آتش در نیستان، شیرین، در هوایت بی قرارم، مردان خدا، اندک اندک، برگ ریزان، الا یا ایها الساقی و…. البته او از آن هنرمندانی است که آثار قابل تحسین بسیار دارد و روزها می توان در وصف این آثار سخن گفت، اما خُب به هر جهت هر هنرمند موسیقی تعدادی اثر دارد که مشهور می شود، اما این دلیل بر خوب نبودن دیگر آثار او نیست! شهرام ناظری اما، با القاب متفاوت در دنیای موسیقی ایران و جهان شناخته می شود، برخی او را شوالیه آواز ایران می نامند، برخی بلبل ایران و برخی پاواراتی ایرانی، که این امر نشان از نفوذ و تأثیر بالای وی در موسیقی دارد که حتما این اثرگذاری صرفا به موسیقی ایران ختم نمی گردد.

منبع: pilano.ir