برای سالروز درگذشت برآیند آواز ایران شجریان چه طور جریان ساز شد؟

پیلانو: یکی از خوانندگان و مدرسان موسیقی هم زمان با پنجمین سالگرد درگذشت مرحوم محمدرضا شجریان خواننده فقید موسیقی کلاسیک ایرانی متنی را منتشر نمود.

به گزارش پیلانو به نقل از مهر، حسین علیشاپور خواننده و مدرس آواز هم زمان با پنجمین سالگرد درگذشت مرحوم محمدرضا شجریان خواننده فقید موسیقی کلاسیک ایرانی متنی را با عنوان «برآیند آواز» منتشر نمود و درباره ی سیر تطور آوازخوانی این هنرمند و تاثیری که از اساتید مختلف گرفته است، نوشت.
در یادداشت حسین علیشاپور آمده است:
«در این مقاله در مورد سیر و تطور آوازخوانی استاد محمدرضا شجریان، از زمان نخستین برنامه رسمی وی در رادیو ایران ــ که برنامه «برگ سبز شماره ۲۱۶» بود ــ تا اواسط دهه ۹۰ که آخرین سالیان فعالیت او بود، شرح و بازنمایی اجمالی خواهم داشت.
پیش از آنکه محمدرضا شجریان از مشهد به تهران مهاجرت کنند و در رادیو ایران بعنوان آوازخوان مشغول بکار شوند، در رادیو مشهد آوازهایی بر تعدادی از اشعار عرفانی اجرا می کردند، ضمن اینکه قبل از این دوران و در اوان کودکی نیز سابقه قرائت قرآن را تحت آموزش و نظر پدرشان داشتند؛ اما آن چه بطور سراسری از رادیو ایران شنیده شد، برنامه ای با عنوان «برگ سبز ۲۱۶» با همراهی سنتور استاد رضا ورزنده در مایه افشاری و سپس مجموعه ای دیگر از آوازها در برنامه های «برگ سبز»، «گل های رنگارنگ»، «یک شاخه گل» و «گل های تازه» بود.
بررسی آوازهای ایشان در چند سال نخست فعالیتشان نشان میدهد که در ابتدا، تحت تأثیر خوانندگانی چون استاد گلپایگانی و استاد قوامی بوده و رنگ و حال و ادوات و بیان این ۲ هنرمند را می توان در آثار آوازی وی رصد کرد. در عین حال، روحیه جست وجوگر استاد شجریان به ایشان اجازه نداد که فقط به تقلید از خوانندگان روز بپردازند.
در این زمینه، خاطره ای از فریدون مشیری نقل شده که می اظهار داشت: شجریان تا دیروقت در ساختمان رادیو می ماند و گوش خودرا به گرامافون می چسباند تا صدای صفحات ضبط شده در دوره دوم با هنرمندی خوانندگانی چون ظلی و قمرالملوک وزیری را بشنود و نکات آوازی و سبک این ۲ خواننده را یاد بگیرد. صفحاتی که دیگر کیفیت صوتی شان را هم از دست داده بودند و بسختی شنیده می شدند. شاهد این مدعا، اجراهای وی در اواخر دهه ۴۰ است که رنگ وبوی آوازهای قمرالملوک وزیری و نیز تحریرهای چکشی، محکم و درخشان ظلی را در خود دارد.
او همین طور در صداسازی و اجراهای تحریرهای بم و میانه، تحت تأثیر تحریرهای ریز و درخشان استاد غلامحسین بنان بود و از این شیوه نیز بهره می برد. از ابتدای دهه ۵۰ می توان اظهار داشت که علاقه شجریان به سوی شیوه آوازخوانی سیدحسین طاهرزاده گرایش یافت و به این علت، نیز به محضر نورعلی برومند رفت تا شیوه طاهرزاده را از او بیاموزد.
این شیوه، تا انتهای عمر استاد شجریان، بعنوان روش غالب در خوانندگی ایشان به کار گرفته شد. البته شجریان، مانند هر هنرمند صاحب سبک دیگری، ابداعات شخصی خودرا نیز داشت که از همان شروع کارش قابل مشاهده بود، اما بهره مندی اصلی ایشان از شیوه طاهرزاده را می توان در دوره چهل ساله آخر فعالیت هنری شان مشاهده کرد و شنید.
تاثیرپذیری هوشمندانه شجریان از دیگر آوازخوانان سَلَف خود منتهی به همین ها نمی شود؛ نظر به تأثیر کلی که خیلی از خوانندگان آواز ایران از استاد ادیب خوانساری پذیرفته اند، شجریان نیز از این قاعده مستثنی نبوده و می توان در تکنیک هایی چون غلت های آوازی و تحریرهای مخفی بهره مندی های هوشمندانه وی از ادیب را رصد کرد.
در مجموع استاد شجریان در خوانندگی روشی را در پیش گرفت که هر آوازخوان موفقی باید در پیش بگیرد؛ بدین معنا که وی از تمامی آنهایی که در طول زندگی هنریشان به ابداعات و سبک شخصی دست یافته بودند، بهره برده، آوازهای آنان را تحلیل و بررسی کرد و از هر خرمنی، خوشه ای چید و سرانجام، همه را در قالب یک روش و منش جدید ارایه داد و این این همان چیزی است که می تواند امروزه نیز دست مایه و سرمشق هنرجویان آواز ایرانی برای بسط دانش آوازی شان قرار گیرد.»
خلاصه اینکه در یادداشت حسین علیشاپور آمده است: در این مقاله در مورد سیر و تطور آوازخوانی استاد محمدرضا شجریان، از زمان اولین برنامه رسمی وی در رادیو ایران ــ که برنامه برگ سبز شماره ۲۱۶ بود ــ تا اواسط دهه ۹۰ که آخرین سالیان فعالیت او بود، شرح و بازنمایی اجمالی خواهم داشت. قبل از آنکه محمدرضا شجریان از مشهد به تهران مهاجرت کنند و در رادیو ایران به عنوان آوازخوان مشغول بکار شوند، در رادیو مشهد آوازهایی بر بعضی از اشعار عرفانی اجرا می کردند، ضمن این که پیش از این دوران و در اوان کودکی نیز سابقه قرائت قرآن را تحت آموزش و نظر پدرشان داشتند؛ اما آنچه به طور سراسری از رادیو ایران شنیده شد، برنامه ای با عنوان برگ سبز ۲۱۶ با همراهی سنتور استاد رضا ورزنده در مایه افشاری و سپس مجموعه ای دیگر از آوازها در برنامه های برگ سبز، گل های رنگارنگ، یک شاخه گل و گل های تازه بود. تاثیرپذیری هوشمندانه شجریان از دیگر آوازخوانان سَلَف خود منتهی به همین ها نمی شود؛ نظر به تأثیر کلی که بسیاری از خوانندگان آواز ایران از استاد ادیب خوانساری پذیرفته اند، شجریان نیز از این قاعده مستثنی نبوده و می توان در تکنیک هایی چون غلت های آوازی و تحریرهای مخفی بهره مندی های هوشمندانه وی از ادیب را رصد کرد.